Rwanda: RFI Yasabye Ababyeyi Kwitonda mu Gupimisha ADN, Inateganya no Kuyifashisha mu Kurengera Abana Batewe Inda
Ikigo cy’Igihugu cy’Ibimenyetso bishingiye ku Bumenyi n’Ubuhanga bikoreshwa mu Butabera (RFI) cyagaragaje ko gupima uturemangingo ndangasano (ADN) ari igikoresho gikomeye mu butabera, ariko gisaba kwitwararika mu buryo gikoreshejwemo. Iki kigo kivuga ko mu gihe gishobora gufasha mu kugaragaza abateye inda abangavu bakiri bato, no kugaragaza isano hagati y’ababyeyi n’abana, gishobora no guteza ibibazo bikomeye mu muryango nyarwanda iyo gikoreshwa nabi.
RFI Irasaba Ababyeyi Kutihutira Gupimisha ADN ku Bana
Umuyobozi Mukuru wa RFI, Dr. Charles Karangwa, yasabye ababyeyi bagira amakenga ku bana babo kubanza gutekereza inshuro nyinshi mbere yo kubapimisha ADN, kuko bishobora kugira ingaruka zikomeye ku bana n’imiryango.

“Akenshi ibi bituruka ku makimbirane mu rugo. Ntabwo dushishikariza abantu kuzana abana ngo babapimishe. Amategeko y’u Rwanda avuga ko umwana ari uwavukiye mu muryango kandi akahakurira. Tekereza ingaruka umwana agira aramutse amenye ko atari uwo yitaga se,” — Dr. Karangwa, nk’uko byatangajwe n’Ikinyamakuru IGIHE.
Yavuze ko hari ababyeyi bajya kubipimisha ku bushake cyangwa babisabwe n’inkiko, nyamara nyuma y’ibizamini bagasanga abana koko ari ababo, bikaba byaramaze guteza ihungabana mu muryango.
RFI ivuga ko intego yayo atari ugusenya ingo, ahubwo ari ugusigasira amahoro n’imibanire myiza, bityo abantu bakwiye gusuzuma neza impamvu zituma bashaka gukoresha ADN.
Gupima ADN ku Bangavu Batewe Inda: Ubutabera Bukihuta
Uretse ibyo, RFI yatangaje ko guhera muri Mutarama 2026, izatangira gupima ADN z’abangavu bamaze ibyumweru hagati ya bitandatu n’umunani batwite, hagamijwe kumenya abateye inda. Hazifashishwa ikoranabuhanga rya Next Generation Sequencing (NGS), aho hafatwa amaraso y’umukobwa utwite n’utunyangingo two mu kanwa tw’uwo ucyekwa, bigasesengurwa hakamenyekana niba ari we se w’umwana cyangwa atari we, nk’uko byatangajwe n’Ikinyamakuru IGIHE.
Ubu buryo bushya buzafasha cyane mu kugaragaza abakoze ibyaha byo gusambanya abana, bitandukanye n’uko byari bisanzwe bisaba ko hashira ibyumweru 12 kugira ngo habe hafatwa icyemezo cyo gukuramo inda cyangwa hagategerezwa ko umwana avuka.
Mu mibare ya Minisiteri y’Uburinganire n’Iterambere ry’Umuryango, mu 2024 hagaragaye abana batewe inda 22,454, bavuye ku 22,055 mu 2023. Abenshi bari munsi y’imyaka 17. Ariko nubwo imibare ikomeza kwiyongera, bake ni bo bahanwa. Urugero, mu Ntara y’Iburasirazuba mu 2023 hagaragaye abana 8,801 batewe inda, ariko abashinjwaga ni 70 gusa bari bamaze gufatwa hagati mu 2024.
Dr. Karangwa yasobanuye ko ibi bipimo bizajya bishyurwa na Leta igihe bikozwe mu rwego rw’ubutabera binyuze muri RIB, mu gihe bikorwa ku bushake bw’uwabishatse, ari we uzajya yishyura. Yongeyeho ko ibizamini bizaba byemewe mu nkiko kandi bigendera ku mategeko ahana ibyaha byo gusambanya abana.
Umwanzuro
RFI ishimangira ko gukoresha ADN mu Rwanda bifite impande ebyiri: ku ruhande rumwe bishobora guteza amakimbirane mu miryango igihe gikoreshwa nabi, ariko ku rundi ruhande ni igikoresho gikomeye mu kurinda abana no guha ubutabera abo batewe inda.
Dr. Karangwa yavuze ko icy’ingenzi ari uko imiryango ibana mu mahoro, kandi ubutabera bukihutishwa mu kurengera abana b’U Rwanda, nk’uko byatangajwe n’Ikinyamakuru IGIHE.